Vade ve Mutabakat
Vade ve mutabakat süreci, bir PÖT’ün yaşam döngüsünün son aşamasını temsil eder. Bu aşamada, ödeme taahhüdü fiilen yerine getirilir, ilgili tutarlar hak sahiplerine dağıtılır ve PÖT zincir üzerinde sonlandırılır. Süreç, regülasyon gereği merkezi ödeme altyapısı ile dağıtık durum kaydının birlikte ve tutarlı şekilde çalışmasını gerektirir.
PÖT platformunda vade ve mutabakat; TCMB Programlanabilir Ödeme Bileşeni (PÖB), düzenleyen banka ve blokzincir kayıtları arasında açık bir iş bölümü ile yürütülür.
Akışın Genel Özeti
Vade ve mutabakat süreci aşağıdaki aşamalardan oluşur:
Vadenin gelmesi ve zamanlanmış ödemenin tetiklenmesi
Düzenleyen bankanın zincir üzerinden hak sahiplerini tespit etmesi
Ödeme dağıtım listesinin oluşturulması
DTL ödemelerinin merkezi altyapı üzerinden gerçekleştirilmesi
PÖT’ün zincir üzerinde sonlandırılması (burn)
Bu akış, ödeme ile mülkiyet ilişkisinin nihai olarak kapatılmasını sağlar.
1. Vadenin Gelmesi ve Ödemenin Tetiklenmesi
PÖT oluşturma sürecinde TCMB Programlanabilir Ödeme Bileşeni (PÖB) üzerinde kayıt altına alınan zamanlanmış ödeme, vade tarihinde otomatik olarak tetiklenir. Bu tetikleme, düzenleyenin DTL hesabından ödeme tutarının tahsil edilmesini başlatır.
Bu aşamada:
Kullanıcıdan ek bir onay alınmaz
Ödeme, daha önce doğrulanmış taahhüt doğrultusunda gerçekleştirilir
Bu yaklaşım, ödeme kesinliğini (payment finality) teknik ve yönetsel olarak garanti altına alır.
2. Hak Sahiplerinin Zincir Üzerinden Tespit Edilmesi
Vade tarihinde, düzenleyen bankanın PÖT Servisi tarafından ilgili PÖT’e ait zincir üzerindeki durum okunur. Bu okuma sonucunda:
PÖT’ün mevcut sahipleri
Her bir sahibin sahip olduğu bakiye/pay oranı
teknik olarak tespit edilir.
Bu aşama, kısmi devirlerin gerçekleştiği senaryolarda özellikle kritik öneme sahiptir. Hak sahipliği bilgisi, zincir üzerinde değiştirilemez şekilde tutulduğu için geriye dönük ihtilaf riski ortadan kalkar.
3. Ödeme Dağıtım Listesinin Oluşturulması
Düzenleyen banka, zincir üzerinden elde edilen sahiplik bilgilerini kullanarak bir ödeme dağıtım listesi oluşturur. Bu listede her bir hak sahibi için:
Ödenecek tutar
İlgili DTL Sanal Hesap ID
yer alır.
Bu aşamada kimlik eşleştirmesi, düzenleyen bankanın kendi sistemleri ve TCMB altyapısı üzerinden gerçekleştirilir. Blokzincir, bu kimlik bilgilerine erişmez.
4. DTL Üzerinden Ödemelerin Gerçekleştirilmesi
Hazırlanan ödeme dağıtım listesi, düzenleyen banka tarafından TCMB Gateway aracılığıyla Programlanabilir Ödeme Bileşeni’ne (PÖB) iletilir. PÖB, bu talimat doğrultusunda:
Düzenleyenin DTL hesabından tahsilat yapar
Her bir hak sahibinin DTL hesabına ilgili tutarı yatırır
Bu ödemeler, Dijital Türk Lirası altyapısı üzerinde merkezi ve nihai nitelikte gerçekleştirilir.
Önemli bir tasarım kararı olarak, ödeme dağıtımı zincir üzerinde değil; regülasyon gereği merkezi ödeme altyapısı üzerinden yapılır.
5. PÖT’ün Zincir Üzerinde Sonlandırılması
(On-Chain Burn)
DTL ödemelerinin başarıyla tamamlanmasının ardından, düzenleyen banka PÖT’ün zincir üzerindeki temsilini sonlandırır. Bu kapsamda, PÖT Akıllı Sözleşmesi üzerinde ilgili potId için burn işlemi gerçekleştirilir.
Burn işlemi ile:
PÖT’ün artık geçerli olmadığı zincir üzerinde açıkça ifade edilir
Aynı PÖT’e ilişkin yeni bir talep veya devir yapılamaz
Bu adım, ödeme taahhüdünün teknik ve hukuki olarak kapatılmasını sağlar.
6. Bildirimler ve Muhasebesel Kapanış
Vade ve mutabakat süreci tamamlandıktan sonra:
Düzenleyen banka, PÖT’ü kendi sistemlerinde kapalı (settled) olarak işaretler
Hak sahipleri, ödemelerin hesaplarına geçtiğini kendi bankaları üzerinden görüntüler
Muhasebesel kayıtlar, bankaların kendi iç sistemlerinde regülasyon ve raporlama gereksinimlerine uygun şekilde tutulur.
Regülasyon ve Muhasebe Perspektifinden Değerlendirme
Vade ve mutabakat akışı, ödeme kesinliği, hak sahipliği ve muhasebesel kapanışın net biçimde ayrıştırıldığı bir model sunar. Blokzincir, sahiplik ve hak dağılımını doğrulanabilir şekilde tanımlarken; ödeme işlemleri TCMB’nin merkezi ve regüle edilmiş altyapısı üzerinden yürütülür.
Bu yaklaşım, dijital ödeme taahhütlerinin hukuki kesinlik, denetlenebilirlik ve sistemik risk yönetimi açısından güvenilir bir şekilde sonuçlandırılmasını sağlar.
Last updated