Regülasyon Uyumu

Programlanabilir Ödeme Taahhüdü (PÖT) platformu, teknik bir yenilik olmanın ötesinde; mevcut finansal regülasyon çerçevesi ile uyumlu, denetlenebilir ve sorumlulukları net biçimde ayrıştırılmış bir yapı sunmayı hedefler. Bu nedenle platformun mimarisi ve protokol akışları, regülasyon uyumu bir yan etki olarak değil; birincil tasarım girdisi olarak ele alınmıştır.

Sorumluluk Zinciri

(Accountability Chain)

PÖT platformunda her işlem, açık bir sorumluluk zinciri (accountability chain) içerisinde gerçekleşir. Bu zincirde yer alan temel aktörler ve sorumlulukları şu şekilde ayrıştırılmıştır:

• Kullanıcı: İradesini KEK imzası ile açık ve geri alınamaz şekilde beyan eder

• Banka: İş kurallarını uygular, nihai kararları verir ve müşteri sorumluluğunu taşır

• TCMB: Teknik doğrulama ve merkezi ödeme altyapısını sağlar

• Blokzincir: Durum değişikliklerini tarafsız ve değiştirilemez şekilde kaydeder

Bu yapı, herhangi bir işlemde sorumluluğun “teknolojiye” veya belirsiz bir sisteme atfedilmesini engeller. Nihai sorumluluk, her zaman ilgili banka ve kullanıcı üzerinde kalır.

Yetki ve Görev Ayrımı

(Separation of Authority)

Regülasyon uyumunun temel prensiplerinden biri, yetki ve görevlerin açık şekilde ayrılmasıdır. PÖT platformunda:

• İmza doğrulama yetkisi TCMB’de

• İş kuralı uygulama ve karar verme yetkisi bankalarda

• Durum kaydı ve mutabakat defteri rolü blokzincirde

konumlandırılmıştır.

Bu ayrım, tekil bir bileşenin sistem üzerinde aşırı yetki sahibi olmasını engeller ve sistemik riskleri azaltır. Aynı zamanda regülasyon denetimlerinde “kim, neye dayanarak karar verdi?” sorusuna açık yanıtlar üretir.

Kimlik, Veri ve Gizlilik Uyumu

PÖT platformu, kişisel veri ve müşteri gizliliği konularında veri minimizasyonu (data minimization) ilkesini benimser. Blokzincir üzerinde:

• Gerçek kişi veya tüzel kişi kimliği tutulmaz

• Yalnızca teknik tanımlayıcılar ve kriptografik özetler yer alır

Kimlik doğrulama, eşleştirme ve müşteri bilgileri; bankaların kendi sistemleri ve TCMB altyapısı içerisinde kalır. Bu yaklaşım, kişisel verilerin korunması ve bankacılık gizliliği düzenlemeleri ile uyumludur.

Hukuki Geçerlilik ve İspat

PÖT kapsamında gerçekleştirilen her işlem, hukuki incelemelerde kullanılabilecek teknik kanıtlar üretir. Bu kanıtlar:

• Kullanıcı KEK imzaları

• TCMB imza doğrulama sonuçları

• Banka karar kayıtları

• Zincir üzerindeki değiştirilemez olaylar

birlikte değerlendirildiğinde, bir işlemin kim tarafından, hangi irade ile ve hangi koşullarda gerçekleştirildiğini teknik olarak ispatlar.

Bu yapı, ihtilaf çözümü ve hukuki denetimler açısından güçlü bir ispat zemini oluşturur.

Regülasyon Değişikliklerine Uyum

(Regulatory Adaptability)

PÖT mimarisi, regülasyonların zaman içinde değişebileceği gerçeği dikkate alınarak tasarlanmıştır. İş kurallarının zincir dışında tutulması, bankaların:

• Yeni regülasyonlara hızlı uyum sağlamasına

• Protokolün temel yapısını bozmadan kural güncelleyebilmesine

olanak tanır.

Blokzincir katmanı ise, değiştirilemez kayıt yapısını koruyarak sistemin sürekliliğini sağlar.

Regülasyon Perspektifinden Genel Değerlendirme

PÖT platformu; regülatör, banka ve teknoloji sağlayıcı rollerini net biçimde ayıran; sorumluluk zincirini şeffaflaştıran ve denetimi teknik olarak mümkün kılan bir mimari sunar. Bu yaklaşım, dijital ödeme taahhütlerinin gelecekteki regülasyon çerçeveleriyle uyumlu biçimde evrilmesine imkân tanır.

Sonuç olarak PÖT, regülasyonla çatışan bir teknoloji değil; regülasyonun dijital çağda uygulanabilirliğini güçlendiren bir altyapı olarak konumlandırılmıştır.