Blokzincir Katmanı

Programlanabilir Ödeme Taahhüdü (PÖT) platformunda blokzincir, değer transferinin doğrudan yürütüldüğü bir finansal altyapı olarak değil; taraflar arasında üzerinde uzlaşılan durumların değiştirilemez şekilde kaydedildiği yardımcı ve tarafsız bir durum defteri (neutral state ledger) olarak konumlandırılmıştır. Bu bilinçli konumlandırma, regülasyon gereksinimleri ile dağıtık sistemlerin teknik avantajları arasında denge kurmayı amaçlar.

Blokzincirin Rolünün Sınırlandırılması

PÖT mimarisinde blokzincir;

• Kimlik doğrulama,

• Risk değerlendirmesi,

• İş kuralı uygulama,

• Nihai karar verme

gibi fonksiyonları üstlenmez. Bu fonksiyonlar, banka içi alanlar ve TCMB sistemleri tarafından yürütülür. Blokzincirin görevi, yalnızca PÖT’ün yaşam döngüsü boyunca gerçekleşen kritik durum değişikliklerini kayıt altına almak ve bu kayıtları tüm yetkili taraflar için doğrulanabilir hale getirmektir.

Bu sınırlandırma, blokzincirin regülasyon kapsamında “yetki devri” yaratmayan bir yardımcı teknoloji olarak kullanılmasını sağlar.

PÖT Akıllı Sözleşmesi

(PÖT Smart Contract)

PÖT Akıllı Sözleşmesi, PÖT’lerin zincir üzerindeki varlık temsillerini yöneten temel bileşendir. Sözleşme, EVM uyumlu (Ethereum Virtual Machine compatible) bir ortamda çalışacak şekilde tasarlanmıştır ve her bir PÖT’ü benzersiz bir potId ile temsil eder.

Akıllı sözleşmenin sorumlulukları şunlardır:

• Yeni PÖT’lerin oluşturulması (mint)

• PÖT’lerin devri (transfer)

• RFQ süreçleri için kilitleme ve kilit açma (lock / unlock)

• Vade sonunda itfa edilen PÖT’lerin sonlandırılması (burn)

Sözleşme, rol tabanlı yetkilendirme (Role-Based Access Control – RBAC) mekanizmaları ile korunur. Örneğin, PÖT oluşturma işlemleri yalnızca yetkilendirilmiş banka adresleri tarafından gerçekleştirilebilir. Bu yaklaşım, zincir üzerinde yetkisiz varlık üretimini teknik olarak engeller.

Claim Registry Akıllı Sözleşmesi

(Claim Registry Smart Contract)

Claim Registry, PÖT’lere ilişkin talep (claim) ve kısmi talep (partial claim) süreçlerinin zincir üzerinde kaydedildiği tamamlayıcı bir akıllı sözleşmedir. Bu sözleşme, bir PÖT’ün kim tarafından talep edildiğini veya hangi tutar için talep başlatıldığını tarafsız biçimde kayda alır.

Claim Registry’nin temel işlevleri şunlardır:

• Talep mesajlarının zincir üzerinde kayıt altına alınması

• Talep edilen PÖT ve tutar bilgileri ile ilişkilendirilmesi

• İlgili olayların (events) üretilmesi

Önemli bir tasarım kararı olarak, Claim Registry yalnızca talebin varlığını kaydeder; talebin kabul edilip edilmeyeceğine karar vermez. Nihai karar, düzenleyen banka tarafından alınır. Bu ayrım, zincir üzerindeki kayıt ile iş kararı arasındaki sorumluluk çizgisini netleştirir.

Olay Temelli İzleme

(Event-Driven Monitoring)

PÖT platformunda, blokzincir üzerindeki durum değişiklikleri olaylar (events) aracılığıyla izlenir. PÖT Akıllı Sözleşmesi ve Claim Registry, her kritik işlem sonrasında standartlaştırılmış olaylar üretir.

Bu olaylar sayesinde:

• Bankalar, yalnızca kendilerini ilgilendiren PÖT’leri izleyebilir

• Talep ve devir süreçleri asenkron şekilde yönetilebilir

• Zincir üzerindeki durum, dış sistemler tarafından düşük gecikme ile okunabilir

Olay temelli yaklaşım, bankaların zinciri sürekli sorgulamak zorunda kalmadan, yalnızca ilgili değişikliklerden haberdar olmasını sağlar.

Okuma Katmanı ve İndeksleme

(Indexer & Read-Only APIs)

Performans ve ölçeklenebilirlik gereksinimleri doğrultusunda, blokzincir üzerinde tutulan verilerin doğrudan okunması yerine, isteğe bağlı bir indeksleme katmanı (indexer) kullanılabilir. Bu katman, zincir üzerindeki olayları takip ederek PÖT’lerin güncel durumunu sorgulanabilir bir forma dönüştürür.

İndeksleme katmanı:

• Zincir üzerinde herhangi bir yetki veya karar rolü üstlenmez

• Sadece okuma amaçlı (read-only) veri sunar

• Banka kullanıcı arayüzleri için düşük gecikmeli erişim sağlar

Bu yapı, zincir güvenliğini zayıflatmadan kullanıcı deneyimini iyileştirir.

Regülasyon Perspektifinden Değerlendirme

Blokzincir katmanının bu şekilde sınırlandırılması;

• Yetki devri riskini ortadan kaldırır

• Hukuki sorumluluğun bankalarda kalmasını sağlar

• Zincir verisinin denetlenebilir ve paylaşılabilir olmasına imkân tanır

Sonuç olarak, PÖT platformunda blokzincir; regülasyon uyumlu, tarafsız ve teknik olarak doğrulanabilir bir kayıt altyapısı olarak konumlandırılmıştır. Bu yaklaşım, blokzincirin finansal sistemlere entegrasyonunda sürdürülebilir ve denetlenebilir bir model sunar.