Varlıklar ve Kimlikler

Programlanabilir Ödeme Taahhüdü (PÖT) platformunda varlık (asset) ve kimlik (identity) kavramları, bilinçli ve katı bir ayrım ile ele alınmıştır. Bu ayrımın temel amacı; regülasyon gereği zincir üzerinde tutulması uygun olmayan bilgilerin korunması, buna karşılık sistem genelinde uzlaşılması gereken durumların şeffaf ve doğrulanabilir şekilde kaydedilmesidir.

PÖT’ün Varlık Olarak Temsili

Bir PÖT, blokzincir üzerinde bağımsız bir dijital varlık (digital asset) olarak temsil edilir. Her bir PÖT, zincir üzerinde benzersiz bir tanımlayıcı olan potId ile ifade edilir. potId, PÖT’ün yaşam döngüsü boyunca değişmeyen ve tüm zincir içi işlemlerde referans olarak kullanılan temel anahtardır.

PÖT’ün zincir üzerindeki temsili, klasik bir değer transferi aracı olarak değil; belirli bir tutar, vade ve hak sahipliği ilişkisini tanımlayan programlanabilir bir taahhüt olarak modellenmiştir. Bu modelleme sayesinde, PÖT’ün devri, kısmi devri, kilitlenmesi (lock) veya itfa edilmesi gibi işlemler açık ve doğrulanabilir kurallarla yürütülür.

Zincir Üzerinde Sahiplik, Zincir Dışında Kimlik

Blokzincir üzerinde tutulan sahiplik bilgisi, yalnızca teknik adresler (on-chain address) üzerinden ifade edilir. Bu adresler, gerçek kişi veya tüzel kişilere ait doğrudan kimlik bilgileri içermez. Zincir üzerinde görülebilen bilgi, bir PÖT’ün hangi adresin kontrolünde olduğudur; bu adresin hangi kullanıcıya ait olduğu bilgisi zincir dışında tutulur.

Bu yaklaşım, gizlilik (privacy) ve veri minimizasyonu ilkeleriyle uyumludur. Aynı zamanda, kişisel verilerin korunması ve bankacılık gizliliği gibi regülasyon gereksinimlerinin ihlal edilmesini engeller.

Kimlik Referansları ve DTL Entegrasyonu

PÖT platformunda kullanıcı kimliği, blokzincir adresleri üzerinden değil; TCMB Dijital Türk Lirası (DTL) sistemi ile ilişkili kimlik referansları üzerinden yönetilir. Bu kapsamda iki temel kimlik referansı kullanılır:

• DTL Sanal Hesap ID: Kullanıcının TCMB nezdindeki dijital para hesabını temsil eden birincil kimlik referansıdır.

• MOTA: DTL Sanal Hesap ID’nin bulunmadığı veya paylaşılmasının uygun olmadığı senaryolarda kullanılan alternatif bir kimlik referansıdır.

Bu referanslar, PÖT oluşturma, talep (claim) ve kısmi devir gibi süreçlerde lehtarın tanımlanması amacıyla kullanılır. Ancak bu bilgiler, zincir üzerinde açık şekilde tutulmaz. Zincir üzerinde yalnızca bu referansların kriptografik özetleri (hash) yer alır.

Hashleme ve Gizlilik Yaklaşımı

(Hashing for Privacy)

Kimlik referanslarının zincir üzerinde doğrudan saklanmaması, PÖT mimarisinin temel tasarım kararlarından biridir. DTL Sanal Hesap ID veya MOTA gibi bilgiler, zincir üzerinde geri döndürülemez kriptografik özetler (one-way hash) şeklinde temsil edilir.

Bu yaklaşım sayesinde:

• Zincir üzerindeki verilerden kullanıcı kimliği türetilemez

• Farklı bankalar, yalnızca yetkili oldukları bağlamda kimlik bilgisine erişebilir

• Blokzincir verisi, regülasyon kapsamında paylaşılabilir ve denetlenebilir kalır

Kısmi Sahiplik ve Paylaştırılmış Haklar

PÖT platformu, bir PÖT’ün birden fazla paydaşa ait olabilmesini destekler. Kısmi devir (partial transfer) sonrasında, zincir üzerinde bir PÖT’ün birden fazla bakiye ve sahiplik ilişkisi oluşabilir. Bu ilişkiler, zincir üzerindeki durum bilgisi (state) ile açıkça tanımlanır.

Vade ve itfa aşamasında, zincir üzerindeki bu sahiplik bilgileri esas alınarak her paydaşın alacağı tutar hesaplanır. Kimlik eşleştirmesi ve ödeme dağıtımı ise zincir dışında, düzenleyen banka ve TCMB sistemleri aracılığıyla gerçekleştirilir.

Regülasyon Perspektifinden Değerlendirme

Varlık ve kimlik ayrımı, PÖT platformunun regülasyon uyumunun temel yapı taşlarından biridir. Bu yaklaşım sayesinde:

• Blokzincir, kişisel veri barındırmayan tarafsız bir defter olarak konumlandırılır

• Bankalar, müşteri kimliği üzerindeki sorumluluklarını korur

• TCMB, kimlik doğrulama ve ödeme altyapısı üzerindeki merkezi rolünü sürdürür

Sonuç olarak, PÖT platformu; zincir üstü varlık temsili ile zincir dışı kimlik yönetimini net biçimde ayrıştırarak, hem teknik güvenliği hem de regülasyon gereksinimlerini birlikte karşılayan bir model sunar.