Genel Bakış

Programlanabilir Ödeme Taahhüdü (PÖT), çok taraflı ve çok bankalı finansal ilişkilerde kullanılan ödeme taahhütlerinin; güvenli, denetlenebilir ve programlanabilir bir biçimde dijital ortamda temsil edilmesini amaçlayan bir sistemdir.

PÖT platformu; düzenlenmiş bankacılık altyapıları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Dijital Türk Lirası (DTL) sistemleri ve EVM uyumlu blokzincir (EVM-compatible blockchain) teknolojilerinin birlikte çalıştığı hibrit bir mimari üzerine inşa edilmiştir. Bu yaklaşım, hem mevcut finansal regülasyonlara uyumu hem de blokzincir tabanlı sistemlerin sunduğu şeffaflık ve değiştirilemezlik (immutability) özelliklerini aynı anda sağlamayı hedefler.

Sistem kapsamında bir PÖT, zincir üzerinde benzersiz bir kimlik (potId) ile temsil edilen bir dijital varlık (asset) olarak modellenir. PÖT’ün yaşam döngüsü boyunca gerçekleşen oluşturma, devretme, talep etme (claim), kısmi devir (partial transfer), vade ve itfa (settlement & burn) gibi tüm kritik durum değişiklikleri, blokzincir üzerinde doğrulanabilir şekilde kayda alınır. Buna karşılık, iş kuralları, regülasyon gereksinimleri ve kullanıcı kimlik bilgileri zincir dışında, bankaların kendi alanları (on-prem domain) içerisinde yönetilir.

Platformun temel hedeflerinden biri, kullanıcı iradesinin açık ve kriptografik olarak ispatlanabilmesidir. Bu amaçla, tüm kritik kullanıcı talepleri, kullanıcıya ait KEK anahtarları ile üretilen dijital imzalar (KEK signature) aracılığıyla doğrulanır. İmza doğrulama yetkisi, merkezi ve tarafsız bir otorite olarak TCMB bünyesinde konumlandırılmıştır. Bankalar, imzanın geçerliliğini TCMB’den doğruladıktan sonra kendi iş kurallarını uygulayarak süreci ilerletir.

PÖT mimarisi, bankalar arasında doğrudan entegrasyon gerektirmeyen, ancak birlikte çalışabilirliği (interoperability) mümkün kılan bir yapı sunar. Her banka, kendi sistemlerini izole bir alan içerisinde işletirken, ortak blokzincir ağı üzerinden PÖT’lerin durumunu gözlemleyebilir ve protokol tarafından tanımlanan akışlara uygun şekilde işlem gerçekleştirebilir. Bu sayede sistem; ölçeklenebilir, denetlenebilir ve regülasyon uyumlu bir dijital ödeme taahhüdü altyapısı sağlar.